Dalawang aklat ng salin

DALAWANG AKLAT NG SALIN

Nakakatuwa na sa paghahalungkat ko sa aking munting aklatan ng nais kong basahin ay nakita kong muli ang dalawang aklat ng salin, lalo na't pulos proyekto ko ngayon ay gawaing pagsasalin.

Noong 2016 ay ibinigay sa akin ng isang kaibigan ang aklat na "Nabighani: Mga Saling Tula ng Kapwa Nilikha" ni Fr. Albert E. Alejo, SJ. Inilathala ito ng UST Publishing House. May dedikasyon pa iyon ng nasabing pari, kung saan isinulat niya: "Greg, Bituin ng Pagsasalin, Paring Bert, 2016". Dedikasyong tila baga bilin sa akin na ipagpatuloy ko ang gawaing pagsasalin.

Nabili ko naman sa Popular Bookstore noong Disyembre 29, 2021 ang aklat na "Landas at Kapangyarihan: Salin ng Tao Te Ching" ni Prof. E. San Juan, Jr.. Ang librong Nabighani ay may sukat na 5.5" x 9" at may 164 pahina, at ang librong Landas at Kapangyarihan, na inilathala ng Philippine Cultural Center Studies, ay may sukat na 5.25" x 8" at may 100 pahina.

Maganda't nahagilap ko ang mga ito sa panahong tinatapos ko ang salin ng 154 soneto ni William Shakespeare para sa ika-459 niyang kaarawan sa Abril 2023, pati na pagsasalin ng mga tula ng makatang Turk na si Nazim Hikmet at ng makatang Bolshevik na si Vladimir Mayakovsky. Bukod pa ito sa planong pagsasalin ng mga tula ng mga lumahok noong Unang Daigdigang Digmaan. Nasimulan ko na ring isalin ang ilang tula nina Karl Marx (noong panahong 1837-38) at ni Edgar Allan Poe. Nakapaglathala na rin ako noon ng aklat ng salin ko ng mga akda ni Che Guevara, kung saan inilathala ito ng Aklatang Obrero Publishing Collective.

Binabasa ko at pinag-aaralan ang mga akda sa dalawang nabanggit kong aklat ng salin, upang bakasakaling may matanaw na liwanag o anumang dunong sa ginawa nilang pagsasalin, na hindi lamang basta nagsalin ng literal kundi paano nila ito isinalin nang matapat sa orihinal at maisulat nang mas mauunawaan ng mambabasa.

Ang mga ganitong aklat ng salin ay nagbibigay inspirasyon sa akin upang pag-igihan pa at ipagpatuloy ang mga nasimulan kong gawain at tungkuling pagsasalin. Wala naman akong inaasahang kikitain sa mga ito dahil ito'y inisyatiba ko lamang, kung saan tanging kasiyahan ang madarama pag natapos at nalathala ang mga ito. Higit pa ay nais kong mag-ambag upang higit na maunawaan ng ating mga kababayan ang mga akda ng mga kilalang tao sa kasaysayan, at ng mga hindi kilala ngunit may naiambag na tula upang ilarawan ang kanilang karanasan sa kanilang panahon.

Nais kong mag-iwan ng munting tula ng pagninilay at sariling palagay hinggil dito.

ako'y matututo sa dalawang aklat ng salin

na sa munting sanaysay na ito'y nabanggit ko rin

mabuti't nagkaroon ng ganitong babasahin

nang nangyayari sa ibang dako'y mabatid natin

di lang ito babasahin kundi aaralin pa

upang sa ginawa nila, may aral na makuha

salamat sa salin nila para sa mambabasa

nang maunawa yaong klasikong akda ng iba

para sa akin, libro't nagsalin ay inspirasyon

di lang ang aklat kundi ang mga nagsalin niyon

sa gitna ng pagkakaiba ng kultura't nasyon

magsalin at magpaunawa ang kanilang misyon

sadyang kayganda ng layunin ng kanilang aklat

isinalin upang maunawaan nating sukat

yaong mga klasikong akda't tulang mapagmulat

mabuhay ang mga nagsalin, maraming salamat

tunay na mahalaga ang gawaing pagsasalin

kaya ito'y ginawa ko't niyakap ding tungkulin

para sa masa, para sa bayan, para sa atin

at sa kinabukasan ng henerasyong darating

06.16.2022

Ang aklat ng tula ni Robert Frost

ANG AKLAT NG TULA NI ROBERT FROST

sa Pandayan Bookshop ay mapalad kong natagpuan
ang mga tula ni Robert Frost noong kabataan
kanyang dalawang tomong tula'y pinagsama naman
sa iisang aklat, talaga kong kinagiliwan

nilathala ng Signet Classics, Centennial Edition
sapat lang ang laman ng bulsa'y binili na iyon
dahil bihira lang ang magandang pagkakataon
kundi'y pag binalikan ko'y baka wala na roon

kilala ko na siya dahil sa The Road Not Taken
sikat niyang tulang minsan ko na ring naisalin
sa wikang Filipino, kaysarap nitong namnamin
hinggil sa pagpapasya sa landas mong tatahakin

datapwat tulang yao'y wala sa nasabing aklat
dahil kabataan pa niya't di pa naisulat
nang mabili ko yaong aklat, agad kong binuklat
habang inuusal, taospusong pasasalamat

- gregoriovbituinjr.
06.10.2022

Sa ika-234 kaarawan ni Balagtas

SA IKA-234 KAARAWAN NI BALAGTAS

Francisco Balagtas, dakilang anak ng Panginay

ngayong araw niya'y ating inaalalang tunay

mapalad tayo't may pamana siyang inialay

kaya ako'y naritong taasnoong nagpupugay

mula sa ngalan niya ang kilalang Balagtasan

na tunggalian ng katwiran sa isyung pambayan

may mga akda siyang talagang makabuluhan

gabay ng mag-aaral, patnubay sa kabataan

ang kanyang obra maestra'y ang Florante at Laura

halos apatnaraang saknong na tinula niya

at ang walang kamatayang Orozman at Zafira

taludtod ay siyam na libo't tatlumpu't apat na

kung magsasaliksik ka pa, akda niya'y kayrami

La India elegante y el negrito amante

nariyan ang tatlong yugtong akdang Clara Belmore

tatlong yugtong komedyang Auredato at Astrome

may mumunting tula rin siyang dapat ikarangal:

ang "Pangaral sa Isang Binibining Ikakasal"

at ang "Paalam Na sa Iyo" na tulang bilinggwal

sa Espanyol at Tagalog, mga tulang may aral

O, Balagtas, bunying makata, lahing kayumanggi

katulad mo'y tinutula ko rin ang pusong sawi

habang inilalaban kong manggagawa'y magwagi

sa tula't ganitong lipunan ay kamtin ang mithi

- gregoriovbituinjr.

04.02.2022

Sa bisperas ng Araw ni Balagtas

SA BISPERAS NG ARAW NI BALAGTAS

bisperas ng kaarawan ng makatang Balagtas

tunay na anak ng Panginay, tula ang nilandas

halimbawa sa tulad kong nasa'y lipunang patas

ang mga taludtod at saknong ng dakilang pantas

pagpupugay sa kumatha ng Florante at Laura

at sa walang kamatayang Orosman at Zafira,

ang Nudo gordeano, Rodolfo at Rosemunda

tatlong yugtong komedyang Bayaceto at Dorslica

La India elegante y el negrito amante

tatlong yugtong komedyang Auredato at Astrome

at ang tatlong yugtong komedya ring Clara Belmore

Mariang Makiling na komedyang may siyam na parte

naririyan din ang akdang Mahomet at Constanza

dula sa Udyong na Alamansor at Rosalinda

La Eleccion del Gobernadorcillo, na komedya

ang Claus, akdang nasa Latin ay isinalin niya

ako'y taaskamaong nagpupugay kay Balagtas

kayraming aral ang sa kanyang akda'y makakatas

di ko man maabot ang pambihira niyang antas

ay pinagsisikapan kong sundan ang kanyang landas

- gregoriovbituinjr.

04.01.2022

Mautak at mangmang

MAUTAK AT MANGMANG

bakit daw siya'y mautak, sabi niyang may yabang

habang salaysay ng isa'y buhay ng isang mangmang;

librong magkasalungat ng dalawang di man hibang

subalit may saysay hinggil sa dinaanang larang

magkasabay ko lang nabili ang dalawang aklat

nang di namalayang pamagat ay magkasalungat

napagtanto lang nang sa bahay na'y naalimpungat

sa pagkaidlip at mapagmasdan ko ang pamagat

ang "Why I Am so Clever" ay akda ni Friedrich Nietzsche,

Aleman, tila libro'y palalo, makasarili;

ang "The Life of a Stupid Man" ay kay Ryūnosuke

Akutagawa, Hapon, akdang sa dusa sakbibi

naglathala'y Penguin Classics, dagdag ko sa koleksyon

na pagkabasa, plano'y isalin ang mga iyon;

pag kahulugan ng mga akda'y aking nalulon,

baka may mahalukay na aral na mapanghamon

- gregoriovbituinjr.

03.30.2022

Pagsasalin ng haiku

PAGSASALIN NG HAIKU

Nakabili ako ng libro ng haiku ng makatang Hapones na si Matsuo Basho noong Abril 13, 2019 sa halagang P80.00. Nilathala ito ng Penguin Classics. Naitago ko ang librong ito at nakita muli. Binasa ko ang ilan niyang haiku na pawang salin na sa Ingles. 

Sinubukan kong isalin sa wikang Filipino ang lima niyang haiku sa paraan ding iyon na pantigang 5-7-5. Pinili ko lang ang isinalin dahil ang iba'y hindi kayang ipasok sa 5-7-5 dahil sa mahahabang salita natin. Na marahil sa wikang Hapones,  maraming salitang iisa ang pantig na pasok na pasok sa kanilang haiku.

p. 28

Whiter than stones (Ang Batong Bundok)

of Stone Mountain - (maputi pa sa bato -)

autumn wind. (hanging taglagas.)

p. 31

Where cuckoo (Nang ibong kuku)

vanishes - (ay tuluyang naglaho -)

an island. (ang isang pulo.)

p. 38

Violets - (Ang mga lila -)

how precious on (kayhalaga sa landas)

a mountain path. (ng kabundukan.)

p. 47

Come, see real (Halika, tingni

flowers (ang bulaklak sa mundong)

of this painful world. (napakasakit.)

p. 49

Crow's (Ang iniwanang)

abandoned nest, (pugad ng isang uwak,)

a plum tree. (puno ng duhat.)

Isa siyang inspirasyon. Pawang mula sa kalikasan ang kanyang mga haiku. Dahil dito, kumatha rin ako ng una kong limang haiku.

1

Langay-langayan

pagkatuka'y lilipad,

parang tulisan!

2

Ang mga langgam

ay sadyang kaysisipag,

mumo na'y tangay!

3

Daga sa bahay,

takbuhan ng takbuhan,

kisame'y luray.

4

Sa tinding usok,

napuksa ba ng katol

ang laksang lamok?

5

Pusa'y humibik,

nang mabigyan ng tinik

agad humilik.

- gregoriovbituinjr.

03.25.2022

Ang nobelang "The Solitude of Prime Numbers" ni Paolo Giordano

ANG NOBELANG "THE SOLITUDE OF PRIME NUMBERS" NI PAOLO GIORDANO

Maikling sanaysay ni Gregorio V. Bituin Jr.

Sa katulad kong nag-aral noon ng BS Mathematics, subalit hindi natapos dahil agad nag-pultaym sa kilusang mapagpalaya, agad akong naakit sa pamagat pa lang ng isang nobelang nabili ko - The Solitude of Prime Numbers, ng Italyanong manunulat na si Paolo Giordano.

Binili ko agad ang aklat, bagamat may pilas ng kaunti ang pabalat, dahil na rin sa pagpapakilala ng aklat kung sino ba si Paolo Giordano. Umaabot iyon ng kabuuang 288 pahina, at nabili sa halagang P125.00 kanina sa BookSale ng SM Megamall. 

Nakakaakit ang paglalarawan sa likurang pabalat ng aklat, "This brilliantly conceived and elegantly written debut novel by the youngest winner ever of the prestigious Premio Strega award has sold more than one million copies in Italy."

At sa ikatlong pahina ng aklat ay ipinakilala naman ang may-akda sa ganito: "Paolo Giordano is the youngest ever winner of Italy's prestigious award, the Premio Strega, for the Solitude of Prime Numbers, his critically-acclaimed debut novel, which has been translated into more than forty languages. Giordano has a PhD in particle physics and is now a full-time writer. His new novel, The Human Body, is published by Pamela Dorman Books/Viking. He lives in Italy."

Pamilyar kasi ako sa Prime Numbers. Ito 'yung numero na hindi maidi-divide ang kanyang sarili kundi sa numerong isa (one). Ayon sa aklat na Think of a Number ni Johnny Ball, pahina 40, "A prime number is a whole number that you can't divide into other whole numbers except for 1." Halimbawa nito ang mga numerong 2, 5, 7, 11, 13, 17, 19, 23 at 29. Ito pa ang padron na inilarawan sa nasabing aklat:

31 is a prime number.

331 is a prime number.

3331 is a prime number.

33331 is a prime number.

3333331 is a prime number.

33333331 is a prime number.

333333331 is a prime number.

But what about 333333331? It turns out not to be, because:

17 x 19607843 = 333333331

Ito pa: "73939133 is an amazing prime number. You can chop any number of digits off the end and still end up with a prime. It's the largest known prime with this property."

Ayon naman sa librong "How Mathematics Work" ni Carol Vorderman, pahina 38: "Prime numbers are numbers that are exactly divisible only by themselves and 1. Primes were first discussed, 200 years after Pythagoras' death, by the Greek philosopher Euclid. The smallest prime, and the only one that is an even number, is 2 (1 is not viewed as prime). Euclid proved that an infinite number of primes exists."

Dagdag pa: "There are still some questions about primes that remained unanswered. For example, can every even number greater than 2 be written as the sum of two primes? This has never been proven formally, but a famous statement, known as the "Goldbach conjecture" states that the answer is "yes"."

Ano nga ba ang gamit ng prime numbers? Ayon pa sa How Mathematics Work: "Because large primes are so hard to find, they are often used by institutions, such as hospitals and banks, when they need confidential messages. The senders can scramble information using two large primes known only to themselves and the intended receiver - rather like personal identification numbers, or PINs, in banking. Because only part of the information are known to any one person in the chain, this makes it practically impossible for anyone but the receiver to decipher it."

Kaya nakakatuwa para sa akin na matutunan ang mga numero, tulad ng perfect numbers at prime numbers, dahil marami itong gamit sa iba't ibang teknolohiya, tulad ng mga nabanggit sa itaas. Para rin itong jigsaw puzzle o sudoku games na nais kong laging nilulutas. Kaya nang makita ko ang aklat na The Solitude of Prime Numbers, na nobela ni Paolo Giordano, agad akong nagka-interes. Anong relasyon ng prime number sa nobela? Nobela ba ito ng mga numero? Nasagot ito sa likurang pabalat ng nasabing aklat: "The Solitude of Prime Numbers is a stunning meditation on loneliness, love, and what it means to be human."

Dahil kabibili ko lang ng aklat kanina sa BookSale ng SM Megamall, hindi ko pa ito talagang nababasa. Bagamat binasa ko ang ilang pahina nito, maliban sa mismong nobela. Nais kong matapos ang pagbabasa nito, at babalitaan ko na lang kayo kung ano nga ba ang kwento, at bakit The Solitude of Prime Numbers ang pamagat ng nobela. Ginawan ko ito ng tula:

ANG NOBELA HINGGIL SA PRIME NUMBERS

The Solitude of Prime Numbers ay aking natunghayan

sa BookSale, mumurahing libro'y doon ang bilihan

nahalina sa pamagat, hinggil ba sa sipnayan?

textbook ba iyon, na gamit sa mga paaralan? 

pamagat pa lang ay hinggil na sa matematika

ngunit nakasulat doong isa iyong nobela

oo, nobela, di siya textbook mong mababasa

ibig sabihin, may kwento ng saya't pagdurusa

"The Solitude" o nag-iisa, nobelang malungkot?

ano kayang sa mambabasa nito'y idudulot?

may aral ba sa prime numbers na ating mahuhugot?

animo sa nobelang ito'y di ka mababagot

lalo't nabentahan ng libro'y higit isang milyon

sa apatnapung wika pa'y ginawan ng translasyon

kaakit-akit ang pamagat, di na maglimayon

basahin ko sa libreng oras sa buong maghapon

maraming salamat at natagpuan ko ang aklat

na marahil sa matematika'y makapagmulat

sa akin, at inspirasyon ito sa pagsusulat

nang makapag-akda rin ng nobela kung magluwat

- gregoriovbituinjr.

03.04.2022